Ο «κατακτητής» του Νότιου Πόλου: Ο εξερευνητής που έγινε θρύλος και χάθηκε όπως έζησε

Σαν σήμερα, στις 14 Δεκεμβρίου 1911, γράφτηκε μία από τις πιο εμβληματικές σελίδες της παγκόσμιας εξερεύνησης. Ο Ρόαλντ Αμούνδσεν, ο Νορβηγός θρύλος των πολικών αποστολών, έγινε ο πρώτος άνθρωπος που κατέκτησε τον Νότιο Πόλο, επικρατώντας στην ιστορική «κούρσα» της Ανταρκτικής απέναντι στη βρετανική αποστολή του Ρόμπερτ Σκοτ.

Ποιος ήταν ο Ρόαλντ Αμούνδσεν

Ο Roald Engelbregt Gravning Amundsen, γεννημένος το 1872, μεγάλωσε σε οικογένεια πλοιοκτητών στη Νορβηγία. Αν και η μητέρα του τον ώθησε να σπουδάσει ιατρική, μετά τον θάνατό της εγκατέλειψε τις σπουδές και αφοσιώθηκε στο μεγάλο του όνειρο: την εξερεύνηση των πιο ακραίων περιοχών της Γης.

Ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα είχε χαράξει το όνομά του στην ιστορία:

• Το 1903–1906, ηγήθηκε της πρώτης επιτυχημένης διέλευσης του Βορειοδυτικού Περάσματος, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στη ναυσιπλοΐα.

• Αρχικός του στόχος ήταν ο Βόρειος Πόλος, όμως όταν το 1909 ανακοινώθηκαν οι αποστολές των Φρέντερικ Κουκ και Ρόμπερτ Πίρι, στράφηκε στον Νότο — κρυφά, ώστε να προλάβει την αποστολή του Σκοτ.

Η μεγάλη αποστολή προς τον Νότιο Πόλο

Με το θρυλικό πλοίο Fram, στις 7 Ιουνίου 1910 ξεκίνησε από το Όσλο με κατεύθυνση την Ανταρκτική.

Τον Ιανουάριο του 1911 έφτασε στο παγοκέρας Ross και εγκατέστησε τη βάση Framheim.

Ο Αμούνδσεν χρησιμοποίησε τεχνικές που είχε μάθει από τους Ινουίτ -γούνινο ρουχισμό, έλκηθρα και ισχυρές σκυλοομάδες- επιλογές που αποδείχθηκαν κρίσιμες για την επιβίωση της ομάδας.

Μετά από μια αποτυχημένη πρώτη προσπάθεια τον Σεπτέμβριο, η τελική πορεία ξεκίνησε στις 19 Οκτωβρίου 1911.

Στις 14 Δεκεμβρίου, ο Αμούνδσεν και οι σύντροφοί του -Χέλμερ Χάνσεν, Όλαφ Μπιάλαντ, Όσκαρ Βίστεν και Σβέρε Χάσσελ- μετά από πολλές κακουχίες κατάφερνα να φτάσουν στον γεωγραφικό Νότιο Πόλο, τοποθετώντας εκεί τη νορβηγική σημαία και ονομάζοντας το σημείο «Polheim», δηλαδή το «Σπίτι του Πόλου».

Μάλιστα, για να διασφαλίσουν την αναγνώριση του κατορθώματος, άφησαν σε μια μικρή σκηνή ένα γράμμα, ώστε να παραδοθεί από την αποστολή του Σκοτ αν η δική τους συντροφιά δεν τα κατάφερνε να επιστρέψει ποτέ.

Η βρετανική αποστολή έφτασε έναν μήνα αργότερα - μόνο για να αντικρίσει εκεί τη νορβηγική σημαία. Ο Σκοτ και η ομάδα του πέθαναν στον δρόμο της επιστροφής, σηματοδοτώντας μια από τις πιο τραγικές στιγμές στην ιστορία της εξερεύνησης.

Το τέλος ενός θρύλου

Μετά από μια σειρά απαιτητικών αποστολών στις πιο ακραίες γωνιές του πλανήτη –ανάμεσά τους και η ιστορική διάσχιση της Αρκτικής με το αερόπλοιο «Norge» το 1926– ο Ρόαλντ Αμούνδσεν θα έβρισκε τραγικό τέλος υπό μυστηριώδεις συνθήκες. Στις 18 Ιουνίου 1928, ο μεγάλος Νορβηγός εξερευνητής εξαφανίστηκε ενώ συμμετείχε σε επιχείρηση διάσωσης του Ιταλού αεροπόρου και συναγωνιστή του στην Αρκτική, Ουμπέρτο Νόμπιλε, του οποίου το αερόπλοιο Italia είχε συντριβεί επιστρέφοντας από τον Βόρειο Πόλο.

Ο Αμούνδσεν επέβαινε σε ένα γαλλικό υδροπλάνο τύπου Latham 47, μαζί με τον διάσημο Νορβηγό πιλότο Λέιφ Ντίτριχσον, τον Γάλλο κυβερνήτη Ρενέ Ζιλμπώ (René Guilbaud) και τρία ακόμη μέλη πληρώματος της γαλλικής αεροπορίας. Το αεροπλάνο απογειώθηκε από τη Νορβηγία εν μέσω κακοκαιρίας, χωρίς να διαθέτει ούτε ασύρματο ούτε σωστικά μέσα που να αντέχουν τις συνθήκες της Αρκτικής.

Λίγες ημέρες αργότερα, κοντά στην ακτή του Τρόμσο, εντοπίστηκε μια ξύλινη βάρκα-σχεδία που είχε κατασκευαστεί πρόχειρα από εξαρτήματα του Latham 47, ένδειξη ότι το πλήρωμα προσπάθησε να σωθεί μετά από πτώση στο νερό. Αυτό ήταν και το μοναδικό εύρημα. Θεωρείται ότι το αεροπλάνο συνετρίβη μέσα σε πυκνή ομίχλη στη Θάλασσα Μπάρεντς, είτε από μηχανική βλάβη είτε λόγω παγοποίησης.

Οι έρευνες της νορβηγικής κυβέρνησης συνεχίστηκαν για μήνες αλλά επισήμως διακόπηκαν τον Σεπτέμβριο του 1928, χωρίς κανένα ίχνος από τα σώματα των ανδρών ή τα κύρια τμήματα του αεροπλάνου. Η τύχη του Αμούνδσεν παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα μεγάλα άλυτα μυστήρια της ιστορίας των πολικών εξερευνήσεων.

Το 2003, Νορβηγοί ερευνητές ανακοίνωσαν ότι νέα στοιχεία δείχνουν πως το Latham 47 πιθανότατα κατέπεσε βορειοδυτικά του νησιού Μπέαρ (Bear Island), αλλά η θεωρία αυτή δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ πλήρως.

Η κληρονομιά

Ο Αμούνδσεν θεωρείται έως σήμερα μία από τις σημαντικότερες μορφές της εξερεύνησης.

Η κατάκτηση του Νότιου Πόλου υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα στην ανθρώπινη ιστορία — ένα ορόσημο αφοσίωσης, οργάνωσης, γνώσης και σιδερένιας θέλησης.